Statik proje: yapının iskeleti ve maliyetin omurgası

Doğru taşıyıcı sistem seçimi ne kazandırır?

Statik proje yalnızca “yapı ayakta dursun” sorusunun cevabı değildir. Aynı yapı, farklı taşıyıcı sistem tercihleriyle belirgin biçimde farklı maliyetlere çıkabilir. Açıklığın büyüklüğü, kat yüksekliği, zemin sınıfı, kullanım yükleri ve teslim süresi; betonarme mi çelik mi, kirişli mi kirişsiz döşeme mi, perde yerleşimi nasıl olacak sorularını belirler.

Bu kararları mimari proje kesinleşmeden birlikte konuşmayı tercih ediyoruz. Aks aralığını 50 santim değiştirmek, kiriş yüksekliğini ve dolayısıyla kat yüksekliğini değiştirebilir; bu da cephe alanından tesisat maliyetine kadar zincirleme etki yaratır. Erken müdahale ucuzdur, geç müdahale pahalı.

TBDY 2018 ve deprem hesabı

Hesaplar Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) ve ilgili TS/Eurocode standartlarına göre yapılır. Yönetmelik; bina kullanım sınıfı, deprem tasarım sınıfı, süneklik düzeyi ve performans hedefi gibi parametreler üzerinden hesabın yöntemini belirler. Yapıya göre eşdeğer deprem yükü yöntemi ya da mod birleştirme yöntemi kullanılır.

Zemin etüt raporundaki parametreler doğrudan modele işlenir. Zemin sınıfı, tasarım spektrumunu ve dolayısıyla yapıya gelen deprem kuvvetini değiştirir. Gebze ve Kocaeli hattında yerel zemin koşulları parselden parsele farklılık gösterdiği için, etüt raporu olmadan kesin hesaba başlamıyoruz.

Zemin etüdü neden zorunlu?

Zemin etüdü, temel sisteminin ve deprem hesabının doğru kurulabilmesi için gereklidir. Rapor; zemin profilini, taşıma gücünü, oturma değerlerini, yeraltı su seviyesini ve sıvılaşma riskini ortaya koyar. Bu veriler olmadan temel tipi (tekil, sürekli, radye, kazık) seçilemez.

Etüt yaptırmadıysanız, uzun süredir birlikte çalıştığımız yetkili laboratuvarlar üzerinden süreci başlatabiliyoruz. Sondaj derinliği ve sayısı yapının yüküne ve alanına göre belirlenir; gereğinden az sondajla hazırlanmış raporlar hem onayda sorun çıkarır hem de riskli sonuç verir.

Betonarme projede neler teslim edilir?

Betonarme bir yapıda statik proje takımı; taşıyıcı sistem aksları, temel planı, her kat için kalıp planı, kolon aplikasyon ve kolon donatı planları, kiriş donatı açılımları, döşeme donatı planları, perde detayları ve merdiven detaylarından oluşur. Bunlara hesap raporu, malzeme sınıfları ve genel notlar eşlik eder.

Detaylandırma kalitesi, hesabın sahaya doğru aktarılmasını belirler. Etriye sıklaştırma bölgeleri, kenetlenme boyları, bindirme mesafeleri, pas payları ve kolon-kiriş birleşim bölgesindeki donatı düzeni açıkça çizilmezse, kâğıt üzerinde güvenli olan bir yapı sahada güvenli olmaz.

Çelik yapılarda birleşim detayı belirleyicidir

Gebze, Dilovası ve Çayırova çevresindeki depo, lojistik ve üretim yapılarının çoğu çelik. Çelikte projenin kalitesi büyük ölçüde birleşim detaylarının kalitesiyle ölçülür: bulon dizilimi ve sınıfı, kaynak türü ve boyu, alın levhası kalınlıkları, aşık bağlantıları, rüzgâr ve çatı çaprazları.

Detayın atölyede imal edilebilir, sahada monte edilebilir olması şarttır. Montaj toleransını dikkate almayan bir birleşim, sahada zorlama ya da kesme-kaynak yapılmasına yol açar; bu da hesabın dışına çıkmak demektir. Çelik projelerinde imalat ve montaj çizimlerini de aynı dosyada veriyoruz.

Mevcut yapılarda taşıma gücü ve güçlendirme

Mevcut bir yapıya kat eklemek, mezanin kurmak, ağır makine yerleştirmek ya da kullanım amacını değiştirmek istediğinizde önce taşıma gücü değerlendirmesi yapılır. Bu çalışma; röleve, beton karot alımı, donatı tespiti (röntgen/tarama), pas payı ve korozyon incelemesi ile mevcut sistemin modellenmesini içerir.

Sonuca göre güçlendirme projesi hazırlanır: mantolama, perde ilavesi, çelik takviye, FRP uygulaması veya temel güçlendirmesi. Bazı yapılarda güçlendirme maliyetinin yenilemeye yaklaştığı görülür; böyle bir durumda bunu açıkça söylüyoruz. Amaç projeyi satmak değil, doğru kararı vermenizi sağlamak.

Statik proje fiyatları ve süre

Bedel; yapının m²'si, kat adedi, taşıyıcı sistem türü ve detay yoğunluğuna göre belirlenir. İnşaat Mühendisleri Odası'nın asgari ücret tarifesi referans alınır. Mevcut yapı değerlendirmeleri, saha çalışması ve laboratuvar deneyleri içerdiği için ayrı fiyatlandırılır.

Süre olarak; mimari proje kesinleştikten sonra konut ölçeğinde 2–3 hafta, sanayi yapılarında 3–5 hafta tipik değerlerdir. Çelik yapılarda imalat çizimleri bu sürenin üzerine eklenir. Zemin etüdü tamamlanmadan başlanamayacağı için etüt takvimi toplam süreyi belirleyen ilk kalemdir.

Hizmet kapsamı

• Taşıyıcı sistem seçimi ve ön boyutlandırma
• TBDY 2018'e göre deprem hesabı ve hesap raporu
• Temel sistemi çözümü: tekil, sürekli, radye veya kazık temel
• Betonarmede kalıp planı, kolon-kiriş-döşeme donatı planları ve detaylar
• Çelikte birleşim detayları, imalat ve montaj çizimleri
• Mevcut yapıda taşıma gücü değerlendirmesi ve güçlendirme projesi